Hoe werkt semaglutide bij gewichtsverlies?
Semaglutide is een werkzame stof die invloed heeft op de eetlust, verzadiging en bloedsuikerregulatie. Onderzoek laat zien dat behandeling met semaglutide bij daarvoor in aanmerking komende mensen met overgewicht of obesitas tot klinisch relevant gewichtsverlies kan leiden. Het middel wordt daarbij gecombineerd met aanpassingen in voeding, beweging en andere leefstijlfactoren.
Semaglutide is echter niet voor iedereen geschikt. Het effect verschilt per persoon en de behandeling kan bijwerkingen en risico’s hebben. Daarom moet een arts altijd beoordelen of behandeling met afslankmedicatie medisch verantwoord is.
Wil je eerst weten welke behandelingen er bestaan? Bekijk dan het overzicht van medicijnen voor gewichtsverlies.
In het kort
Semaglutide activeert de receptor voor het lichaamseigen darmhormoon GLP-1. Hierdoor kan de eetlust afnemen, ontstaat vaak eerder een verzadigd gevoel en eten mensen gemiddeld minder. Semaglutide beïnvloedt daarnaast de afgifte van insuline en glucagon en kan, vooral aan het begin van de behandeling, de maaglediging vertragen.
In onderzoek verloren volwassenen met overgewicht of obesitas zonder diabetes bij gebruik van semaglutide 2,4 mg in combinatie met leefstijlbegeleiding gemiddeld ongeveer 15% van hun uitgangsgewicht na 68 weken. Dit is een gemiddelde: individuele resultaten kunnen aanzienlijk verschillen.
Semaglutide kan bijwerkingen veroorzaken en is niet voor iedereen geschikt. Na het stoppen kan een deel van het verloren gewicht bovendien terugkomen.
Inhoudsopgave
Wat is semaglutide?
Wat is GLP-1?
Hoe werkt semaglutide in het lichaam?
Effect op honger en verzadiging
Effect op de maaglediging
Effect op de alvleesklier en bloedsuiker
Effect op de lever
Wat wordt bedoeld met ‘food noise’?
Waarom kan semaglutide tot gewichtsverlies leiden?
Verlies je alleen vetmassa?
Hoeveel gewicht kun je gemiddeld verliezen?
Waarom werkt semaglutide niet bij iedereen hetzelfde?
Bijwerkingen en risico’s
Wat gebeurt er na het stoppen?
Veelgestelde vragen
Conclusie
Wat is semaglutide?
Semaglutide behoort tot de groep geneesmiddelen die GLP-1-receptoragonisten worden genoemd. Het werd aanvankelijk ontwikkeld voor de behandeling van diabetes mellitus type 2. Tijdens onderzoeken werd duidelijk dat mensen die semaglutide gebruikten vaak ook gewicht verloren.
Semaglutide is de werkzame stof in verschillende receptgeneesmiddelen. Deze geneesmiddelen hebben niet allemaal dezelfde geregistreerde indicatie.
Wegovy is in Europa geregistreerd voor gewichtsverlies. Het wordt gebruikt als aanvulling op een energiebeperkt voedingspatroon en meer lichaamsbeweging. Andere geneesmiddelen met semaglutide, zoals Ozempic en Rybelsus, zijn in Europa primair geregistreerd voor de behandeling van diabetes mellitus type 2.
Een arts moet daarom niet alleen beoordelen of de werkzame stof passend is, maar ook of het betreffende geneesmiddel voor de beoogde toepassing mag en kan worden gebruikt.
Lees hierover meer in: Wanneer kom je in aanmerking voor afslankmedicatie?
Wat is GLP-1?
GLP-1 staat voor glucagon-like peptide-1. Het is een hormoon dat na het eten voornamelijk door bepaalde cellen in de darm wordt afgegeven.
GLP-1 speelt een rol bij:
de regulatie van honger en verzadiging;
het stimuleren van de insulineafgifte wanneer de bloedsuiker verhoogd is;
het remmen van de glucagonafgifte;
het vertragen van de maaglediging;
de regulatie van de bloedsuikerspiegel na een maaltijd.
Lichaamseigen GLP-1 wordt binnen enkele minuten afgebroken. Semaglutide is zo aangepast dat het veel langer in het lichaam actief blijft. De injecteerbare vormen kunnen daardoor eenmaal per week worden toegediend.
Wil je eerst uitgebreider lezen wat dit hormoon doet? Bekijk dan: Wat is GLP-1 en hoe werkt het?
Hoe werkt semaglutide in het lichaam?
Semaglutide lijkt qua werking op het lichaamseigen GLP-1 en activeert de GLP-1-receptor. Deze receptoren bevinden zich op verschillende plaatsen in het lichaam, waaronder de hersenen, alvleesklier en het maag-darmstelsel.
De belangrijkste effecten zijn:
beïnvloeding van honger en verzadiging;
vermindering van de gemiddelde energie-inname;
glucoseafhankelijke stimulatie van de insulineafgifte;
remming van de glucagonafgifte;
vertraging van de maaglediging, vooral in het begin van de behandeling.
Het gewichtsverlies ontstaat voornamelijk doordat mensen gemiddeld minder calorieën binnenkrijgen. Semaglutide verhoogt de vetverbranding niet rechtstreeks.
Minder honger door een effect op de hersenen
De hersenen spelen een centrale rol bij het reguleren van de eetlust. In onder andere de hypothalamus worden signalen verwerkt die betrokken zijn bij honger, verzadiging en de hoeveelheid energie die iemand eet.
Semaglutide activeert GLP-1-receptoren in hersengebieden die bij deze processen betrokken zijn. Hierdoor kunnen hongersignalen afnemen en kunnen verzadigingssignalen sterker worden.
Sommige mensen merken daardoor dat:
zij minder vaak honger hebben;
kleinere porties voldoende zijn;
zij minder behoefte hebben aan tussendoortjes;
zij eerder stoppen met eten;
het minder moeite kost om een gepland voedingspatroon te volgen.
Deze effecten treden niet bij iedereen in dezelfde mate op. Sommige mensen merken snel verschil, terwijl anderen weinig verandering van de eetlust ervaren.
Een voller gevoel en de maaglediging
Semaglutide kan de maaglediging vertragen. Dit betekent dat de maaginhoud minder snel naar de dunne darm wordt verplaatst. Dit effect kan bijdragen aan een voller gevoel na een maaltijd.
De vertraging van de maaglediging is doorgaans het duidelijkst in het begin van de behandeling. Bij langdurig gebruik kan dit effect afnemen. Het gewichtsverlies door semaglutide wordt daarom niet alleen of voornamelijk door een tragere maaglediging verklaard. De invloed op de centrale regulatie van honger, verzadiging en energie-inname speelt waarschijnlijk een belangrijkere rol.
Een vertraagde maaglediging kan ook bijdragen aan klachten zoals:
misselijkheid;
een opgeblazen of vol gevoel;
oprispingen;
braken;
buikpijn.
Bij ernstige maag-darmklachten of een bekende ernstige gastroparese moet zorgvuldig worden beoordeeld of semaglutide geschikt is.
Effect op de alvleesklier en bloedsuiker
De alvleesklier maakt onder andere insuline en glucagon aan. Insuline helpt glucose vanuit het bloed op te nemen in de lichaamscellen. Glucagon stimuleert de lever juist om glucose aan het bloed af te geven.
Semaglutide:
stimuleert de insulineafgifte wanneer de bloedsuiker verhoogd is;
remt onder bepaalde omstandigheden de glucagonafgifte;
vermindert daardoor de stijging van de bloedsuiker na een maaltijd.
Deze werking is grotendeels glucoseafhankelijk. Dat betekent dat de kans op een te lage bloedsuiker bij gebruik van alleen semaglutide relatief klein is. Het risico op hypoglykemie neemt wel toe wanneer semaglutide wordt gecombineerd met bepaalde andere diabetesmedicijnen, zoals insuline of een sulfonylureumderivaat.
Voor mensen met obesitas én diabetes type 2 kan behandeling zowel de bloedsuikerregulatie als het gewicht beïnvloeden. Welke behandeling passend is, hangt af van de individuele medische situatie.
Effect op de lever
Door de invloed op insuline en glucagon kan semaglutide de glucoseproductie door de lever verminderen, met name wanneer de bloedsuiker verhoogd is.
Gewichtsverlies kan daarnaast leiden tot een afname van de hoeveelheid vet in de lever. Dit kan relevant zijn voor mensen met metabool geassocieerde leververvetting, ook wel MASLD genoemd.
Dit betekent niet automatisch dat ieder geneesmiddel met semaglutide in Nederland voor de behandeling van leververvetting is geregistreerd. De beoordeling en behandeling van leververvetting vragen om een afzonderlijke medische afweging.
Wat wordt bedoeld met ‘food noise’?
Sommige mensen beschrijven dat zij voortdurend aan eten denken of vaak een sterke behoefte ervaren aan bepaalde voedingsmiddelen. Hiervoor wordt online regelmatig de term ‘food noise’ gebruikt.
‘Food noise’ is geen formele medische diagnose. Sommige gebruikers van semaglutide melden dat zij minder vaak aan eten denken of minder sterke trek ervaren. Waarschijnlijk spelen effecten op hersengebieden die betrokken zijn bij eetlust, motivatie en beloning hierbij een rol.
Dit effect wordt nog onderzocht en wordt niet door iedereen ervaren. Semaglutide is bovendien geen specifiek geregistreerde behandeling voor een eetbuistoornis. Bij terugkerende eetbuien of aanwijzingen voor een eetstoornis is aanvullende diagnostiek en passende psychologische of psychiatrische behandeling belangrijk.
Waarom kan semaglutide tot gewichtsverlies leiden?
Semaglutide verhoogt de vetverbranding niet rechtstreeks. Het beïnvloedt vooral de regulatie van honger, verzadiging en voedselinname.
Door een combinatie van:
minder honger;
eerder verzadigd zijn;
mogelijk minder sterke trek;
gemiddeld kleinere porties;
een lagere totale energie-inname;
kan een calorietekort ontstaan. Wanneer gedurende langere tijd minder energie wordt ingenomen dan het lichaam verbruikt, neemt het lichaamsgewicht af.
Medicatie vervangt een gezonde leefstijl niet. Voeding, beweging, slaap, stress en de sociale omgeving blijven van invloed op het resultaat en op de algehele gezondheid.
Lees meer over deze combinatie in: Waarom leefstijlaanpassing belangrijk blijft tijdens behandeling met afslankmedicatie
Verlies je alleen vetmassa?
Tijdens vrijwel iedere vorm van gewichtsverlies neemt niet alleen de vetmassa af. Ook een deel van de vetvrije massa, waaronder spiermassa, kan verloren gaan. Dit gebeurt bij gewichtsverlies door leefstijlinterventies, medicatie en bariatrische chirurgie.
Hoeveel spiermassa iemand verliest, hangt onder meer af van:
de snelheid van het gewichtsverlies;
de hoeveelheid eiwit in de voeding;
lichamelijke activiteit;
krachttraining;
leeftijd;
ziekte en lichamelijke beperkingen;
het uitgangsgewicht en de lichaamssamenstelling.
Voldoende eiwitinname en regelmatige krachttraining kunnen helpen om het verlies van spiermassa te beperken. De benodigde hoeveelheid eiwit verschilt per persoon, vooral bij nierproblemen of andere medische aandoeningen.
Lees ook:
Hoeveel gewicht kun je gemiddeld verliezen?
Het resultaat van een behandeling met semaglutide verschilt aanzienlijk per persoon. Niet iedereen bereikt het gemiddelde uit klinisch onderzoek.
In de STEP 1-studie verloren volwassenen met overgewicht of obesitas zonder diabetes bij gebruik van semaglutide 2,4 mg in combinatie met leefstijlbegeleiding gemiddeld 14,9% van hun uitgangsgewicht na 68 weken. In de placebogroep, die eveneens leefstijlbegeleiding kreeg, was dit gemiddeld 2,4%.
Bij de interpretatie van deze cijfers zijn enkele nuances belangrijk:
het betrof een geselecteerde onderzoekspopulatie;
deelnemers kregen een wekelijkse dosis van 2,4 mg semaglutide;
deelnemers kregen daarnaast begeleiding bij voeding en beweging;
het resultaat is een groepsgemiddelde;
sommige deelnemers stopten vanwege bijwerkingen of andere redenen;
mensen met diabetes verliezen gemiddeld vaak minder gewicht;
resultaten in de dagelijkse praktijk kunnen afwijken;
behoud van het gewichtsverlies hangt vaak samen met voortzetting van de behandeling en leefstijlveranderingen.
Ook een gewichtsverlies van ongeveer 5 tot 10% kan bij sommige mensen al gepaard gaan met gezondheidsverbeteringen, bijvoorbeeld van de bloeddruk, bloedsuiker, slaapapneu of lichamelijke belastbaarheid. Welke gezondheidswinst optreedt, verschilt per persoon.
Lees voor een vergelijking van onderzoeksresultaten: Hoeveel val je af met GLP-1-medicatie?
Waarom werkt semaglutide niet bij iedereen hetzelfde?
De reactie op semaglutide wordt door veel factoren beïnvloed. Voorbeelden zijn:
genetische en biologische verschillen;
het uitgangsgewicht;
de aanwezigheid van diabetes;
leeftijd;
voedingspatroon;
lichamelijke activiteit;
slaap;
stress;
andere medische aandoeningen;
andere medicatie;
de gebruikte dosering;
bijwerkingen en therapietrouw.
Sommige mensen verliezen veel gewicht, anderen minder en een deel reageert nauwelijks. Vooraf kan niet nauwkeurig worden voorspeld hoeveel gewicht iemand zal verliezen.
Tijdens de behandeling is het daarom belangrijk om niet alleen het gewicht te volgen, maar ook bijwerkingen, middelomtrek, voedingsinname, spierfunctie, lichamelijke activiteit en relevante gezondheidswaarden te beoordelen.
Bijwerkingen en risico’s van semaglutide
Zoals ieder geneesmiddel kan semaglutide bijwerkingen veroorzaken. De meest voorkomende bijwerkingen zijn maag-darmklachten, waaronder:
misselijkheid;
diarree;
braken;
obstipatie;
buikpijn;
een opgeblazen of vol gevoel;
oprispingen.
Deze klachten zijn vaak het duidelijkst tijdens het verhogen van de dosering en nemen bij veel mensen later af. Ze kunnen echter soms ernstig zijn of leiden tot uitdroging. Uitdroging kan de nierfunctie verslechteren.
Andere aandachtspunten zijn onder meer:
galstenen en galblaasontsteking;
acute pancreatitis;
een verhoogd risico op hypoglykemie bij combinatie met bepaalde diabetesmedicatie;
mogelijke verergering van diabetische retinopathie bij sommige mensen met diabetes;
ernstige maag-darmklachten of problemen bij een ernstig vertraagde maaglediging;
allergische reacties;
een zeer zeldzame oogzenuwaandoening die plotseling verlies of verslechtering van het gezichtsvermogen kan veroorzaken.
Neem direct contact op met een arts bij onder andere hevige en aanhoudende buikpijn, herhaald braken, ernstige uitdrogingsverschijnselen, een ernstige allergische reactie of plotseling verlies van gezichtsvermogen.
Semaglutide wordt niet gebruikt tijdens de zwangerschap. Vanwege de lange werkingsduur moet het volgens de productinformatie ruim vóór een geplande zwangerschap worden gestopt. Bespreek een zwangerschapswens daarom tijdig met de behandelaar.
Een arts beoordeelt vooraf of er contra-indicaties, mogelijke interacties of andere redenen zijn waardoor semaglutide niet geschikt is.
Wat gebeurt er als je stopt met semaglutide?
Na het stoppen kan de eetlust weer toenemen. In vervolgonderzoek kwam bij veel deelnemers een belangrijk deel van het verloren gewicht terug.
Dit betekent niet dat iedereen na het stoppen automatisch al het gewicht terugkrijgt. De mate van gewichtstoename verschilt per persoon. Het laat wel zien dat obesitas vaak een chronische aandoening is en dat de biologische neiging tot gewichtstoename na gewichtsverlies kan blijven bestaan.
Bij sommige mensen kan langdurige behandeling passend zijn. Bij anderen wordt de behandeling gestopt vanwege bijwerkingen, onvoldoende effect, een zwangerschapswens, kosten of andere medische en persoonlijke redenen.
De beslissing om door te gaan of te stoppen moet individueel worden genomen. Stop niet zonder overleg met de voorschrijvend arts, zeker niet wanneer semaglutide ook voor diabetes wordt gebruikt.
Lees hierover verder: Wat gebeurt er als je stopt met afslankmedicatie?
Is semaglutide een wondermiddel?
Nee. Semaglutide kan bij daarvoor in aanmerking komende mensen een effectieve ondersteuning zijn, maar het resultaat verschilt en er zijn ook nadelen, bijwerkingen en onzekerheden.
Voor een gezonde lichaamssamenstelling en gezondheidswinst blijven onder andere belangrijk:
een passend en volwaardig voedingspatroon;
voldoende eiwitten;
regelmatige lichaamsbeweging;
krachttraining;
voldoende slaap;
aandacht voor stress en herstel;
controle van bijwerkingen en gezondheid;
begeleiding die aansluit bij de individuele situatie.
Medicatie kan het aanpassen van eetgedrag ondersteunen, maar neemt deze andere onderdelen van de behandeling niet over.
Veelgestelde vragen over semaglutide
Hoe snel werkt semaglutide?
Semaglutide begint na toediening de GLP-1-receptor te activeren. Sommige mensen merken in de eerste weken minder eetlust of een eerder verzadigd gevoel. Bij anderen duurt dit langer of blijft het effect beperkt.
De dosering wordt doorgaans stapsgewijs opgebouwd om de kans op maag-darmklachten te beperken. Daardoor kan het enkele maanden duren voordat de onderhoudsdosis en het maximale individuele effect worden bereikt.
Hoeveel gewicht kun je met semaglutide verliezen?
In STEP 1 verloren volwassenen zonder diabetes bij semaglutide 2,4 mg plus leefstijlbegeleiding gemiddeld 14,9% van hun uitgangsgewicht na 68 weken. Dit resultaat mag niet worden gezien als een persoonlijke voorspelling of garantie.
Sommige mensen verliezen meer, anderen minder en een deel stopt voortijdig vanwege bijwerkingen of onvoldoende effect.
Werkt semaglutide zonder dieet?
Semaglutide kan de eetlust en energie-inname verminderen, maar is geregistreerd als aanvulling op een energiebeperkt voedingspatroon en meer lichaamsbeweging.
Een zeer streng dieet is niet noodzakelijk en kan ongewenst zijn. Het doel is een voedingspatroon dat voldoende eiwitten, vitaminen, mineralen en andere voedingsstoffen bevat en langdurig kan worden volgehouden.
Waarom heb ik minder trek?
Semaglutide activeert GLP-1-receptoren in hersengebieden die betrokken zijn bij honger en verzadiging. Hierdoor kan de eetlust afnemen en kan een kleinere hoeveelheid voedsel voldoende voelen.
Het middel kan daarnaast, vooral in het begin, de maaglediging vertragen. De mate waarin iemand deze effecten ervaart verschilt.
Kan semaglutide eetbuien behandelen?
Semaglutide is niet specifiek geregistreerd voor de behandeling van een eetbuistoornis. Sommige mensen ervaren minder trek of minder gedachten aan eten, maar dit vervangt geen diagnostiek of psychologische behandeling bij een mogelijke eetstoornis.
Kun je weer aankomen nadat je stopt?
Ja. Na het stoppen neemt het gewicht gemiddeld weer toe, hoewel dit per persoon verschilt. In vervolgonderzoek kwam binnen een jaar na het stoppen een aanzienlijk deel van het eerder verloren gewicht terug.
Een plan voor voeding, beweging, begeleiding en eventuele vervolgbehandeling blijft daarom belangrijk.
Is semaglutide veilig?
Semaglutide is uitgebreid onderzocht en de bevoegde autoriteiten beoordelen de verhouding tussen werkzaamheid en risico’s voor de geregistreerde toepassingen als positief. Dat betekent niet dat het middel zonder risico is.
Semaglutide kan bijwerkingen en soms ernstige complicaties veroorzaken. Of de verwachte voordelen opwegen tegen de risico’s moet voor iedere patiënt afzonderlijk worden beoordeeld.
Voor wie is semaglutide niet geschikt?
Dat kan onder andere afhangen van zwangerschap, een zwangerschapswens, bepaalde ernstige maag-darmaandoeningen, eerdere overgevoeligheid voor het middel en andere medische omstandigheden. Ook bij diabetesmedicatie, oogproblemen door diabetes, galblaasproblemen of een voorgeschiedenis met pancreatitis kan extra beoordeling nodig zijn.
Een volledige medische beoordeling is noodzakelijk om te bepalen of behandeling verantwoord is.
Conclusie
Semaglutide activeert de GLP-1-receptor en beïnvloedt daarmee de regulatie van honger, verzadiging, energie-inname en bloedsuiker. Hierdoor eten veel gebruikers gemiddeld minder en kan gewichtsverlies ontstaan.
In klinisch onderzoek leidde semaglutide 2,4 mg in combinatie met leefstijlbegeleiding tot aanzienlijk gemiddeld gewichtsverlies. Het individuele resultaat kan daarvan sterk afwijken. Het middel werkt niet bij iedereen even goed, kan bijwerkingen veroorzaken en na het stoppen kan gewichtstoename optreden.
Semaglutide moet daarom niet worden gezien als een losstaande of gegarandeerde oplossing. Het kan onderdeel zijn van een bredere behandeling van overgewicht of obesitas, waarbij ook voeding, beweging, slaap, behoud van spiermassa en medische begeleiding aandacht krijgen.
Welke behandeling passend is, hangt af van de medische voorgeschiedenis, indicatie, mogelijke contra-indicaties, risico’s, eerdere behandelervaringen en persoonlijke voorkeuren.
Wil je weten welke behandelopties bij jouw situatie zouden kunnen passen? Via de medische vragenlijst kun je zien of je in aanmerking komt voor een behandeling waarna je een afspraak kan maken voor een vrijblijvend intake gesprek. Een aanvraag leidt niet automatisch tot een recept of behandeling: eerst wordt beoordeeld of medische behandeling passend en verantwoord is.
Wil je meer weten over de achtergrond en werkwijze van mij? Lees dan meer over dokter Danny.
Gerelateerde artikelen
Bronnen
European Medicines Agency. Wegovy – Summary of Product Characteristics.
European Medicines Agency. Ozempic – Summary of Product Characteristics.
Wilding JPH, Batterham RL, Calanna S, et al. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. New England Journal of Medicine. 2021;384:989–1002.
Rubino D, Abrahamsson N, Davies M, et al. Effect of Continued Weekly Subcutaneous Semaglutide vs Placebo on Weight Loss Maintenance in Adults With Overweight or Obesity. JAMA. 2021;325:1414–1425.
Wilding JPH, Batterham RL, Davies M, et al. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: the STEP 1 trial extension. Diabetes, Obesity and Metabolism. 2022;24:1553–1564.
Rubino D, Greenway FL, Khalid U, et al. Effect of Weekly Subcutaneous Semaglutide as an Adjunct to Intensive Behavioral Therapy. JAMA. 2021;325:1403–1413.
Nederlandse richtlijn Overgewicht en obesitas bij volwassenen.
World Health Organization. Obesity and overweight.
Deze pagina geeft algemene medische informatie en vervangt geen persoonlijk consult of medisch advies.